Tuşba’dan Van’a/From Tuşba to Van/ازتشبابهوان

Van ilinin adının nereden geldiği kesin olarak bilinmemektedir. İlde adı bilinen en eski yerleşme, uzun yıllar Urartuların başkenti olan Tuşpa’dır. Yörenin en eski adı yine Urartular döneminden kalmadır. M.Ö 9. yüzyıldan sonra bölge Urartu belgelerinde Bianili / Bian Ülkesi, Asur kaynaklarında ise Nairi / Uruatri olarak geçmektedir.

Tuşpa’nın başkent olarak kurulması I. Sarduri zamanında M.Ö 9. yüzyıldadır. Van Kalesi Höyüğü’ndeki arkeolojik çalışmalar kent geçmişinin M.Ö 3000’lere, Eski Tunç Çağı’na kadar gittiğini göstermiştir. M.Ö 7. yüzyılda II. Rusa döneminde Urartu idare merkezi Rusahinili (Toprakkale) yapılmışsa da Urartu kralları “Tuşpa’nın Efendisi” unvanını gurur duyarak kutlamışlardır.

M.Ö 6. yüzyıl başlarında; İskit, İran ve Kafkaslar üzerinden gelen akınlar, Urartu Krallığı’nın ve Tuşpa’nın sonunun gelmesine neden olmuştur. Eski Tunç’tan I. Dünya Savaşı sonuna kadar kesintisiz olarak yerleşime sahne olan kentte Urartular, Persler, Romalılar, Selçuklular, Karakoyunlu ve Akkoyunlu Türkmenleri, Safeviler ve Osmanlıların izleri görülür. Osmanlılar döneminde eyalet statüsü kazanmış olan Van’da o dönemde önemli gelişmeler olmuştur. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ruslar tarafından işgal edilen Van ve çevresi 2 Nisan 1918’de işgalden kurtarılmıştır.

The origin of the name of Van is not known exactly. The oldest known settlement in the city is Tuşpa, capital of the Urartians for a very long time. The oldest name of the location dates from the Urartians as well. The Urartian records after the 9th century BC mention the city as Bianili / Land of Bian where as Assyrian records mention it as Nairi / Uruatri.

Tuşpa became the capital during the reign of Sarduri I. in the 9th century BC. The archaeological works in Fortress of Van mound has shown that the history of the city goes back as far as 3000 BC, to the Old Bronze Age. In the 7th century BC, during the reign of Rusa II., the administrative center of Urartian kings proudly used the title “Lord of Tuşpa.”

In early 6th century BC, raids from Iskit, Iran and Caucasus brought the fall of the Urartian Kingdom and Tuşpa. The city which was a continuous land of settlement from Old Bronze Age until the end of the 1st World War, carries the traces of Urartians, Persians, Romans, Seljukis, Akkoyunlu and Karakoyunlu Turkmens, Safawids and the Ottoman times and was home to important developments at the time. The city and its vicinity was invaded by Russians during World War I and was reclaimed on April 2, 1918.

منشااسم‌گذاریاستانوانبهطورقطعیمشخصنیست. قدیمی‌ترینسکونت‌گاهدراستانکهاسمششناختهشدهاست،پایتختاورارتوها،توشپامی‌باشد. قدیمی‌ترینناممنطقههمازدورهاورارتوهابهجایماندهاست. بعدازقرننهممیلادیمنطقهدراسناداورارتوییبهنام‌هایسرزمینبیان/بیانیلیدرمنابعآشورهمبهنام‌هاینائیری/اورارترآمدهاست.

تاسیستوشپابعنوانپایتختدرزمان "ساردوراول" درقرننهمقبلازمیلادبودهاست. مطالعاتدرمحوطهقلعهواننشانمی‌دهدکهتاریخشهربهدوراناولیهبرنزتا۳۰۰۰سالقبلازمیلادبرمی‌گردد. علی‌رغماحداثمرکزمدیریتاورارتویان،روساهینیلی (توپراککاله)،درقرنهفتمقبلازمیلاددردوره "روسایدوم"،پادشاهاناورارتوعنوان "خداوندگارتوشپا" راباافتخارگرامیداشته‌اند.

دراوایلقرنششمقبلازمیلاد،تهاجم‌هایصورتگرفتهازطرفایسکیت،ایرانوقفقازباعثبهسرآمدنتوشپاوپادشاهیاورارتوشدهاست. ازدوراناولیهبرنزتاپایانجنگجهانیاولبطورحتمدرشهرموردسکونتردپایاورارتویان،ایرانیان،رومیان،سلجوقیان،ترکمن‌هایآق‌قویونلو،قره‌قویونلو،صفویانوعثمانی‌هادیدهمی‌شود. وانکهدردورهعثمانی‌هااستقلالاستانیرابدستآورددرآندورهپیشرفت‌هایمهمیداشتهاست. وانواطرافشکهدرطیجنگجهانیاولبهاشغالروس‌هادرآمدهبوددر۱۸آوریل۱۹۱۸ازاشغالرهایییافتهاست.

İlçe İlçe Van/Van, District By District/وان،شهرستانبهشهرستان

Bahçesaray/باغچهسرای

Van il merkezine 110 kilometre uzaklıktadır. Müküs (Bahçesaray) çayı ilçeyi ikiye böler. Kayak ve rafting sporları için çok elverişlidir. Satranç adeta geleneksel bir oyundur. İlçede bulunan tarihi eserlerden, Saint-tes Femmes (Azize Kadınlar) Manastırı ve Kırmızı Köprü mutlaka görülmelidir. Bahçesaray; Ahşap (ceviz) ürünleri, karakovan balı, ceviz, kırmızı benekli alabalık ve ters lalesi (Fritillaria Imperia) ile meşhurdur.

110 km to the centrum of Van. Müküs (Bahçesaray) brook divides the district into two. Very suitable for skiing and rafting. Chess is almost a traditional game. Among the historical monuments of the district, Saintes Femmes (Saint Women) Monastery and the Red Bridge are a must-see. Bahçesaray is famous for Wooden products (walnut tree), Karakovan Honey, Walnut, Red Spotted Trout and Inverted Tulip (Fritillaria Imperia).

در۱۱۰کیلومتریمرکزاستانوانقراردارد. نهرموکوس (باغچهسرای) شهرستانرابهدونیمتقسیممیکند. برایورزشهایاسکیوقایقرانیبسیارمناسباست. شطرنجتقریبایکبازیمحلیمیباشد. ازآثارتاریخیموجوددرشهرستان،صومعهزنانمقدس (Sain-Tess Femmes) وپلقرمزراحتمابایددید. باغچهسرایبهمحصولاتچوبی (درختگردو)،عسلکاراکووان،ماهىقزلآلایقرمزخالخالولالهواژگون (Fritillaria Imperia) مشهوراست.

Başkale/باشکاله

İspiriz Dağı’nın eteğinde Büyük Zap Suyu vadisinde kurulmuş olan Başkale kenti gelişmekte olan bir yerleşim merkezidir. Van-Hakkâri yolu üzerinde yer alan kent il merkezi Van’a 112 km uzaklıktadır. Vanadokya ve Travertenleri ile eşsiz doğal güzelliklere ev sahipliği yapmaktadır. Türkiye'nin en yüksek rakımlı ilçesidir.

112 km to the centrum of Van. It is home to unique natural beauties with “Vanadokya” and Travertenes. It is the highest-altitude district of Turkey.

شهرباشکالهکهدردامنهکوهایسپیریزودرهپرآبرودزاپتشکیلشده،یکمرکزسکونتدرحالتوسعهاست. شهرکهدرمسیرجادهوان-حکاریقرارگرفتهاستدرفاصله۱۱۲کیلومتریمرکزاستان،وان،قراردارد. باوانادوکیاوسنگهایتراورتنشمیزبانزیباییهایطبیعیبیهمتاست. مرتفعترینشهرستانترکیهاست.

Çaldıran/چالدیران

Van merkeze 104 km uzaklıktadır. İlçe, Tendürek Dağı’nın doğu eteklerinde kendi adı ile anılan Çaldıran Savaşı’nın yapıldığı ova üzerine kurulmuştur. Ortalama rakım 2050 metredir. Tendürek Dağı’nda muhtelif büyüklükte çok sayıda mağara vardır. Gerek Çaldıran Ovası’ndaki kaplıcalar, gerekse Tendürek Dağı’ndan çıkan sıcak sular şifa kaynağıdır. Tendürek Dağı etekleri, doğa amaçlı sporlar için eşsiz bir mekandır.

104 km to the Van centrum. The district is founded on the plain that are on the eastern skirts of Mount Tendürek. It’s name comes from the Çaldıran Battle that was fought on the plain with the same name. Average altitude is 2050 m. There are numerous caves of various size in the Mount Tendürek. The hot springs on the Çaldıran Plain and those that flow the Mount Tendürek are remedial. The skirts of Mount Tendürek are a matchless location for nature sports.

درفاصله۱۰۴کیلومتریمرکزوانقراردارد. شهرستاندردامنه‌هایشرقیکوه Tendürek بررویدشتیکهجنگچالدراندرآنجارویدادهوبههماناسمشناختهشدهبرقرارشدهاست. ارتفاعمتوسط۲۰۵۰متراست. درکوه Tendürek غارهایزیادیبهبزرگی‌هایمختلفوجوددارد. چهچشمه‌هایآبگرمدشتچالدرانوچهآب‌هایگرمیکهازکوه Tendürek خارجمی‌شوندمنبعشفاهستند. دامنه‌هایکوه Tendürek برایورزش‌هایطبیعت‌محورمکانبی‌نظیریاست.

Çatak/چاتاک

Van merkeze uzaklığı 80 km’dir. Çatak Çayı üzerinde Taşköprü, Hurkan ve Zeril Köprüleri 15. yüzyılda yapılmış tarihi eserlerdir. Bölgede bunların dışında en önemli tarihi eser Tirşin yaylasındaki kayalar ve taşınır taşlar üzerine çizilmiş av ve hayvan figürleridir. Bilgi köyü’nde bulunan Meryem Ana Kilisesi’nde rivayetlere göre 365 oda bulunmaktadır. Atlıhan Köyü istikametinde bulunan Şeyh Cüruğ kaplıcası cilt hastalıklarına iyi gelmektedir. Çatak Vadisi’nden ilçeye 5 km uzaklıktaki Kanispi şelalesi ise ilginç bir tabiat eseridir. İlçede üretilen Görentaş peyniri en çok tercih edilen peynir türüdür.

80 km to the Van centrum. The Taşköprü (Stone Bridge), Hurkan Bridge and the Zeril Bridge are the historical relics built in the 15th century over the Çatak Brook. Apart from these, the hunting and animal figures inscribed on rocks and portable stones on the Tirşin plateau are the most important historical remains. Rumor has it the Church of Virgin Mary in the Bilgi Village has 365 rooms. Hot springs of Şeyh Cüruğ in the Atlıhan Village direction cure dermatological diseases. Kanispi Waterfall is an interesting natural monument on the Çatak Valley which is 5 km to the district. The Görentaş cheese produced in the region is the most preferred type of cheese.

فاصلهاشبهمرکزوان۸۰کیلومتراست. پلهایزریلوهورکانبررویرودچاتاکآثارتاریخیاحداثشدهدرقرنپانزدهمهستند. مهمتریناثرتاریخیدرمنطقهبهجزاینها،اشکالشکاروحیواناترسمشدهبررویسنگهاوصخرههایفلاتتیشریناست. بنابهروایاتدرکلیسایحضرتمریمروستایبیلگی۳۶۵اتاقوجوددارد. آبگرمشیخجوروقدرمسیرروستایآتلیهانبرایبیماریهایپوستیمناسباست. آبشارکانیسپیهمبهفاصله۵کیلومترازدرهچاتاکتاشهرستان،یکاثرطبیعیجذابمیباشد. پنیرگورنتاشکهدرشهرستانتولیدمیشود،پنیریاستکهبیشترازبقیهموردپسندقرارمیگیرد.

Edremit/ادرمیت

Van’a 18 km mesafededir. İlçe birçok tarihi esere ev sahipliği yapmaktadır. Menua (Şamran) Kanalı, Urartu Kralı Menua Yazıtları, Hazine Piri Kapısı ve Edremit Kalesi bunlardan başlıcalarıdır. Şolar Deresi Maden Suyu, Köy Bulağı Maden Suyu’nun şifalı olduğuna inanılmaktadır.

Van Gölü’nün bütün görkemleriyle seyredilebileceği ilçe; bağları, bahçeleri ve plajlarıyla, Van Denizi ile bütünleşen doğal güzellikleriyle Van’ın en güzel ilçelerindendir. Edremit birçok su sporuna imkan vermektedir.

18 km to Van. The district is home to many historical artifacts; Canal Menua (Şamran), the Scriptures of Urartian King Menua, Gate of Hazine Piri and Edremit Fortress are the main ones. Mineral Waters of the Şolar Brook and Köy Bulağı are believed to be curative.

The district offers a magnificent view of Lake Van and is one of the most beautiful districts of the city with it’s vineyards, gardens, beaches and natural beauties joined by the Van Sea. Edremit is convenient for many water sports.

بهفاصله۱۸کیلومتریواناست. شهرستانمیزبانآثارتاریخیبسیاریمیباشد. کانالآبمنووا (شامران)،کتیبههایپادشاهاورارتومنووا،دروازهگنجپیریوقلعهادرمیتازمهمتریناینهاهستند. اعتقادبرشفابخشبودنآبمعدنیهایچشمهکوریورودشولاراست. شهرستانیکهمیتوانددریاچهوانراباتمامشکوهشتماشاکند؛باباغها،باغچههاوپلاژهایش،بازیباییهایطبیعی‌اشکهبادریاچهوانکاملمیشود،اززیباترینشهرستانهایوانمیباشد. ادرمیتبرایورزشهایآبیمتعددیمناسباست.

Erciş/ارجیش

Nam-ı diğer Yeşil Erciş; Van merkeze 100 km uzaklıktadır. Erciş Ovası üzerine kurulmuştur. Başlıca akarsuları; Zilan Deresi ve Deliçay’dır. Urartu çivi yazıları ile Selçuklu ve Karakoyunlular döneminden kalma kümbetler, mezarlıklar, koç ve koyun heykellerine ev sahipliği yapmaktadır. Kadempaşa Hatun Kümbeti, Zortul Kümbeti, Akçayuva Kümbeti, Erciş kalesi, zernaki Tepe şehir kalıntıları tarihi belge niteliği taşımaktadır. İnci kefali’nin kutsal yolculuğuna tanık olmak için, Haziran-Temmuz aylarında mutlaka Erciş’i ziyaret etmelisiniz.

100 km to the centrum of Van. The district is built on the Erciş Plain. It's main rivers Zilan Brook and Deliçay (Brook). The city is home to cuneiform scriptures of Urartians, domes dating from Seljuki and Karakoyunlu times, cemeteries and ram and sheep sculptures. Kadempaşa Hatun Dome, Zortul Dome, Akçayuva Dome, Erciş Fortress, city remains in Zernaki Tepe are historical documents. If you want to witness the sacred voyage of the Pearl Mullet, you should definitely visit Erciş in June-July.

Gevaş/گواش

Gevaş Van’a 40 km mesafededir. Gevaş’ta bulunan tarihi ve turistik eserler arasında; İzzettin Şir Camii ve Külliyesi, Orta Mahalle’de bulunan Halime Hatun Kümbeti, Gevaş Selçuklu Mezarlığı ve Akdamar Adası bulunmaktadır.

Gevaş is 40 km to the Van centrum. The historical and touristic monuments in Gevaş include İzzettin Şir Mosque and Social Complex, Halime Hatun Dome in Orta Mahalle (Middle Neighborhood), Gevaş Selçuklu Cemetery and Akdamar Island.

گواشدرفاصله٤٠کیلومتریوانقراردارد. درمیانآثارتاریخیوتوریستیگواش،صومعهومسجدایزدینشیر،گنبدحلیمهخاتوندرمحلهمیانی،قبرستانسلجوقیگواشوجزیرهآکدامارقراردارند.

Gürpınar/گورپینار

Gürpınar’ın van merkeze uzaklığı 22 km’dir. En önemli tarihi yapıları Çavuştepe ve Hoşap Kalesi’dir. Gürpınar’a 40 km mesafede olan Hoşap kalesi’nin kapısında iki aslan kabartması ve Farsça bir yazıt bulunmaktadır. Kale içinde camii, üç hamam, çeşme ve zindanlar bulunur. Kale burçları görkemini halen korumaktadır. Yüzölçümü bakımından Türkiye’nin en büyük ilçesidir.

Gürpınar is 22 km to Van centrum. It’s prominent historical monuments are Çavuştepe and Hoşap Fortress. Hoşap Fortress, 40 km to Gürpınar, has two lion reliefs and a Persian scripture on it gate. Inside there is a mosque, three baths, fountains and dungeons. The towers of the fortress still maintain their magnificence. It is the largest district of Turkey in terms of territory.

مسافتگورپینارتامرکزوان۲۲کیلومتراست. مهمترینبناهایتاریخیچاووشتپهوقلعههشاپاست. دردروازهقلعههشاپکهبهفاصله۴۰کیلومتریگورپینارقرارگرفته،نقشدوشیرویککتیبهفارسیوجوددارد. درداخلقلعهمسجد،سهحمام،چشمهوچندینزندانموجوداست. برجهایقلعههنوزشکوهشراحفظکردهاست. ازنظرمساحتبزرگترینشهرستانترکیهاست.

İpekyolu/ایپکیولی

Merkez İlçe konumunda bulunan İpekyolu ilçesinde, Van Kalesi, Eski Van Şehri, Hüsrevpaşa Külliyesi, Kayaçelebi Cami, Yedi kilise, Yonca Tepe Kalesi, Tilki Tepe Höyüğü gibi tarihi mekanlar yer almaktadır. Van’ın büyükşehir olmasıyla kurulan İpekyolu ilçesi Van şehir merkezinin önemli bir kısmını kapsamaktadır. İpekyolu İlçesi nüfus bakımından Van’ın en büyük ilçesi konumundadır. Van’ın ticaret merkezidir.

Located in the central district of İpekyolu, there are historical places such as Van Castle, Old Van City, Hüsrevpaşa Complex, Kayaçelebi Mosque, Seven Churches, Yonca Tepe Castle and Tilki Tepe mount. The İpekyolu municipality, founded as Van turned major city, covers a significant part of Van city center. İpekyolu District is the largest city of Van in terms of population. Van’s trading center.

درشهرستانایپکیولیکهدرموقعیتشهرستانمرکزیقرارگرفته،آثارتاریخیمانند،قلعهوان،شهرقدیمیوان،مجموعهخسروپاشا،مسجدکایاچلبی،هفتکلیسا،قلعهیونجاتپه،آوارهایتیلکیتپهوجوددارد. شهرستانایپکیولیکهباکلانشهرشدنوانایجادشده،بخشمهمیازمرکزشهروانراشاملمیشود. ازنظرجمعیتشهرستانایپکیولیبزرگترینشهرستانومرکزتجارتوانمیباشد.

Muradiye/مرادیه

Van merkeze 82 kilometre uzaklıktadır. Muradiye Bendi Mahi şelalesi ilçenin en önemli doğal zenginliğiydi. Beşparmak ve Pirreşit sönmüş volkanik dağlarıyla çevrilidir. Akarsuları; Bendi Mahi ve Karasu çaylarıdır. Memedik Barajı ve Bendi Mahi çaylarında olta balıkçılığı eşsiz bir keyiftir.

82 km to Van centrum. Bendi Mahi Waterfall is the most significant natural richness of the district. It is surrounded by inactive volcanoes of Beşparmak and Pirreşit. The rivers are Bendi Mahi and Karasu Brooks. Handline fishing in the Memedik Dam and Bendi Mahi Brook offers a unique recreation.

بهفاصله۸۲کیلومتریمرکزومهمترینغنایطبیعیشهرستاناست. باکوههایآتشفشانیغیرفعالبشپارماکوپیررشیداحاطهشدهاست. آبهایروانش،رودهایکاراسووبندیماهیهستند. ماهیگیریدرسدممدیکورودبندیماهیلذتیبینظیراست.

Özalp/اوزالپ

Van merkeze 63 kilometre uzaklıktadır. Ortalama rakım 2100 metredir. Ahta, İsabey, Ziyaret, Seydo, Kuruhayal, Beyazıtağa, Hızırbaba, Melek dağları ilçe sınırlarında yükselmektedir. Kuş cenneti de denen Akgöl, Memedik çayı görülmeye değer doğal güzelliklerdir. Kuşların göç yolunda olan ilçe aynı zamanda şahinleri ile ünlüdür.

63 km to Van centrum. Average altitude is 2100 m. The city is bordered by Ahta, İsabey, Ziyaret, Seydo, Kuruhayal, Beyazıtağa, Hızırbaba and Melek muntains . Akgöl, also know as Bird Paradise and Memedik Brook are must-see natural beauties of the district. The district which is on the migration route of birds is also famous for it’s falcons.

درفاصله۶۳کیلومتریمرکزوانقراردارد. ارتفاعمتوسط۲۱۰۰متراست. کوه‌هایآهتا،ایسابی،زیارت،سیدوکوروهایال،بیازیتآقا،هیزیرباباوملکدرمرزهایشهرستانسربرافراشته‌اند. اکگولکهبهشتپرندگانهمنامیدهمی‌شودونیزرودممدیکزیبایی‌هایطبیعیهستندکهارزشدیدندارند. شهرستانکهدرمسیرکوچپرندگانقرارداردهمزمانباشاهین‌هایشهممعروفاست.

Saray/سرای

Van merkeze 78 km uzaklıktadır. Ortalama rakımı 2100 metredir. Yeşilalıç (Pagan Köyü) köyündeki Yeşilalıç Anıtsal Nişi ile mağara resimleri önemli tarihi belgeler mahiyetindedir.

78 km to Van centrum. Average altitude is 2100 m. The Monumental Niche of Yeşilalıç found in the Yeşilalıç (Pagan) Village and cave illustrations are deemed as important historical documents.

درفاصله۷۸کیلومتریمرکزوانقراردارد. ارتفاعمتوسط۲۱۰۰متراست. فرورفتگیهایداخلدیوارباشکوه yeşilalıç درروستاییشیلآلیچبانقاشیهایغاربهمثابهیاسنادتاریخیمهمیهستند.

Tuşba/توشبا

Merkez İlçe konumunda bulunan Tuşba ilçesinde Aşağı ve Yukarı Anzaf Kaleleri, Amik Kalesi, Ayanis Kalesi, Meher Kapı, Çarpanak Adası ve Kilisesi, Adır Adası ve Manastır Kilisesi, Mola Kasım Sahili, Amik Sahili gibi tarihi ve doğal mekanlar bulunmaktadır. Van büyükşehir statüsüne kavuştuktan sonra bünyesinde oluşturulan 3 merkez ilçeden birisi de Tuşba olmuştur. Tuşba ilçesi Van şehir merkezinin önemli bir kısmını kapsamaktadır.

There are historical and natural places such as Lower and Upper Anzaf Kaleli, Amik Castle, Ayanis Castle, Meher Gate, Çarpanak Island and Church, Adir Island and Monastery Church, Mola Kasım Beach, and Amik Beach in Tushba cistrict [sic], which is in the central district. One of the three central provinces formed in Van after having met Van city center status is Tushba. The Tushba county covers a significant portion of Van city center.

درشهرستانتوشباکهدرموقعیتشهرستانمرکزیقراردارد،مکانهایتاریخیهمچونقلعههایآنزافبالاوپایین،قلعهآمیک،قلعهآیانیسدروازهیمهر،جزیرهوکلیسایچارپاناک،جزیرهآدیروکلیسایصومعه،ساحلملاکاظموساحلآمیکوجوددارد. پسازرسیدنوانبهوضعیتکلانشهری،یکیازسهشهرستانمرکزیتشکیلدهندهآن،توشباشدهاست. بخشقابلتوجهیازمرکزشهرستانوانراشهرستانتوشباپوششمیدهد.