Doğu’nun Doğal Mirası: Van’ın Koruma Altındaki Alanları
Van Gölü Havzası, sadece Türkiye için değil, dünya biyolojik çeşitliliği için de kritik bir öneme sahiptir. Cumhurbaşkanlığı kararları ve uluslararası sözleşmelerle tescil edilen bu alanlar; endemik türlerin, göçmen kuşların ve eşsiz jeolojik oluşumların son sığınaklarıdır.
1. Kesin Korunacak Hassas Alanlar (En Yüksek Koruma Statüsü)
Bu alanlar, bitki örtüsü, yaban hayatı ve jeolojik yapıları bakımından dünya ölçeğinde değer taşıyan, insan müdahalesinin en kısıtlı olduğu bölgelerdir.
Van Gölü Adaları (Akdamar, Çarpanak, Adır): 2019 yılında tescil edilen bu adalar, üzerindeki tarihi manastırların yanı sıra, Van Gölü Martısı’nın dünyadaki en önemli üreme alanlarıdır.
Erçek Gölü ve Çevresi: "Kuş Cenneti" olarak bilinir. Türkiye'deki kuş türlerinin yaklaşık yarısını barındırır ve flamingoların en önemli konaklama noktasıdır.
İspiriz Dağı (Başkale): Alp-Himalaya kıvrım sisteminin parçası olan bu bölge, yaban hayatı ve endemik bitki türleri için korunmaktadır.
Tendürek Dağı Lav Taşları (Çaldıran): Türkiye’nin en genç volkanik oluşumlarından biri olan bölge, "Lahar" akıntıları ve benzersiz jeolojik dokusuyla tescillenmiştir.
Turna Gölü, Kazlıgöl ve Tuz Gölü (Saray): Bu yüksek rakımlı göller, bölgedeki biyolojik çeşitliliğin devamlılığı için "Hassas Alan" statüsündedir.
2. Sulak Alanlar ve Biyolojik Çeşitlilik Merkezleri
Van, sulak alanlar bakımından Türkiye’nin en zengin illerinden biridir. Bu alanlar, özellikle İnci Kefali ve kuş türleri için hayati öneme sahiptir.
| Alan Adı | Öne Çıkan Özelliği | Koruma Amacı |
| Bendimahi Sazlıkları | İnci Kefali Göç Yolu | Balık üremesi ve göçmen kuşların beslenmesi. |
| Karasu Deltası | Endemik Hayvan Türleri | Yıl boyu 20 binin üzerinde su kuşuna ev sahipliği yapar. |
| Dönemeç (Enginsu) Sazlıkları | Kuş Gözlem Noktası | Biyolojik çeşitliliğin ve su kalitesinin korunması. |
| Hıdırmenteş ve Çiçekli Gölü | Besleme Havzası | Havzanın su rejiminin ve doğal yapısının korunması. |
3. Jeolojik ve Estetik Miras: Tabiat Varlıkları
Doğanın milyonlarca yılda şekillendirdiği bu alanlar, hem turizm hem de bilimsel açıdan korunmaktadır.
Muradiye Şelalesi: Görsel ihtişamının yanı sıra, çevresindeki bitki örtüsüyle birlikte koruma altındadır.
Yavuzlar Peri Bacaları (Vanadokya): Başkale ilçesinde bulunan bu yapılar, Kapadokya’yı andıran oluşumlarıyla doğal sit alanı statüsündedir.
Dereiçi Travertenleri: Başkale’de bulunan ve Pamukkale’yi anımsatan bu oluşumlar, jeolojik miras olarak tescillenmiştir.
Kanispi Şelalesi: Süt beyazı sularıyla ünlü bu alan, bölgenin peyzaj değeri en yüksek noktalarından biridir.
4. Kültürel ve Doğal Sit Alanlarının Kesişimi
Van’da doğa ve tarih iç içedir. Bazı alanlar her iki değerle birlikte korunur:
Van Kalesi ve Çevresi: Hem arkeolojik sit alanı hem de çevresindeki sazlıklarla doğal sit alanı özelliğini taşır.
Hoşap Kalesi Çevresi: Bölgenin karakteristik coğrafyasını yansıtan dik kayalıklar ve vadi yapısı koruma kapsamındadır.